पोलीस भरती इतिहास ऑनलाईन टेस्ट 2026 | सराव पेपर स्पष्टीकरणासहित

स्पष्टीकरण: 13 एप्रिल 1919 रोजी अमृतसर येथे झालेल्या अमानुष जालियनवाला बाग हत्याकांडाच्या निषेधार्थ राष्ट्रकवी रवींद्रनाथ टागोर यांनी ब्रिटिश सरकारने त्यांना दिलेली उच्च मानाची 'सर' (Sir / Knighthood) ही पदवी अत्यंत दुःखी अंतःकरणाने परत केली होती.

स्पष्टीकरण: दलित आणि शोषित समाजाच्या दुरवस्थेवर प्रकाश टाकण्यासाठी आणि त्यांना न्याय मिळवून देण्यासाठी महात्मा ज्योतिराव फुले यांनी 1873 मध्ये 'अस्पृश्यांची कैफियत' हा अत्यंत महत्त्वाचा ग्रंथ लिहिला.

स्पष्टीकरण: विधवा पुनर्विवाहाला समाजात मान्यता मिळावी आणि प्रोत्साहन मिळावे यासाठी महर्षी धोंडो केशव कर्वे यांनी 1893 मध्ये वर्धा येथे 'विधवा विवाह उत्तेजक मंडळ' स्थापन केले. त्यांनी स्वतः एका विधवेशी (आनंदीबाई) विवाह करून समाजासमोर आदर्श ठेवला होता.

स्पष्टीकरण: डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी 31 जानेवारी 1920 रोजी 'मूकनायक' हे पाक्षिक सुरू केले. अस्पृश्य समाजाच्या वेदना आणि मागण्या सरकारपर्यंत पोहचवण्यासाठी हे त्यांचे पहिले वृत्तपत्र होते. यासाठी कोल्हापूरचे छत्रपती शाहू महाराज यांनी आर्थिक मदत केली होती.

स्पष्टीकरण: युवकांमध्ये देशप्रेमाची भावना निर्माण करण्यासाठी आणि त्यांना क्रांतिकारक चळवळीत जोडण्यासाठी मार्च 1926 मध्ये महान क्रांतिकारक भगतसिंग यांनी पंजाबमध्ये 'नौजवान भारत सभा' ही संघटना स्थापन केली होती.

स्पष्टीकरण: १८५७ च्या राष्ट्रीय उठावात कानपूर केंद्रामध्ये ब्रिटिशांविरुद्धचे नेतृत्व नानासाहेब पेशवे यांनी केले होते, आणि त्यांना तात्या टोपे यांनी लष्करी सहकार्य केले होते.

स्पष्टीकरण: महाड येथील चवदार तळ्याचे पाणी सर्वांसाठी खुले व्हावे आणि अस्पृश्यांना पाण्याचा मानवी हक्क मिळावा, यासाठी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी 20 मार्च 1927 रोजी हा ऐतिहासिक सत्याग्रह केला. म्हणूनच भारतात २० मार्च हा दिवस 'सामाजिक सक्षमीकरण दिन' म्हणून साजरा केला जातो.

स्पष्टीकरण: लोकमान्य टिळकांनी गोपाळ गणेश आगरकरांच्या सोबतीने 1881 मध्ये ही वृत्तपत्रे सुरू केली. 'केसरी' हे मराठी भाषेतून तर 'मराठा' हे इंग्रजी भाषेतून प्रकाशित होत असे. लोकजागृती आणि ब्रिटिश सरकारवर टीका करण्यासाठी या वृत्तपत्रांचा मोठा वाटा होता.

स्पष्टीकरण: राजा राममोहन रॉय यांच्या अथक प्रयत्नांमुळे गव्हर्नर जनरल लॉर्ड विल्यम बेंटिक याने 1829 मध्ये 'सती बंदीचा कायदा' (Regulation XVII) संमत केला आणि या अमानुष प्रथेला भारतात कायदेशीररित्या बेकायदेशीर ठरवले

स्पष्टीकरण: देशाची सेवा करण्यासाठी तरुणांना तयार करणे आणि त्यांच्यात देशसेवेची शिस्त निर्माण करणे या उद्देशाने नामदार गोपाळ कृष्ण गोखले यांनी 12 जून 1905 रोजी पुणे येथे 'भारत सेवक समाज' (Servants of India Society) ची स्थापना केली.

स्पष्टीकरण: स्त्रियांच्या उद्धारासाठी आणि त्यांच्या शिक्षणासाठी पंडिता रमाबाई यांनी 1 मई 1882 रोजी पुणे येथे 'आर्य महिला समाज'ची स्थापना केली.